२०८३, भाद्र ९ गते
- यो साता चर्चामा :
काठमाडौँ । विश्वमा क्यान्सरका कारण हुने मृत्युदरलाई न्यूनीकरण गर्न तथा जनचेतना जगाई यसको रोकथाम, पहिचान र उपचारलाई व्यापक बनाउन हरेक वर्ष ४ फेब्रुअरीमा विश्व क्यानसर दिवस मनाउने गरिएपनि क्यानसरको अवस्था भयावह नै रहेको पाइएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन डब्लूएचओको तथ्यांकअनसार क्यान्सर विश्वमा मृत्युको दोस्रो प्रमुख कारण हो । मुटुसम्बन्धी रोगबाट सबैभन्दा धेरै मान्छेको ज्यान जाने गरेको छ ।
विश्वमा रहेक वर्ष झण्डै २ करोड क्यानसर रोगी फेला पर्ने र त्यसमध्ये आधाजसो पीडितले ज्यान गुमाउने गरेका क्यानसर रोग विशषेज्ञहरु बताउँछन् । यो तथ्यांक नेपालको सन्दर्भमा पनि लागु हुने क्यानसर रोग विशेषज्ञ डा. सुदीप श्रेष्ठ बताउनुहुन्छ । नेपालमा सन् २०२० को तथ्यांकअनुसार वार्षिक झण्डै २० हजार क्यान्सरबाट पीडित थपिन्छन्, त्यसमध्ये आधाको मृत्यु हुने गरेको उहाँको भनाइ छ । यो तथ्यांक विश्लेषण गर्दा नेपालमा क्यानसरको अवस्था भयावह नै रहेको डा. श्रेष्ठ बताउनुहुन्छ ।
क्यान्सर भन्ने वित्तिकै अझै पनि केही मानिसहरु आत्तिहाल्ने गर्छन् । तर अहिले सुरुवाती अवस्थामै पहिचान भए झण्डै ९५ प्रतिशत क्यानसर निको हुने भएकाले आत्तिन नहुने क्यानसर रोग विशेषज्ञ डा. मदन कुमार पिया बताउनुहुन्छ । सुरुवाती अवस्थामा पहिचान गरेर उपचार गरेमा महिलाको स्तन क्यान्सर, डिम्बाशयको क्यान्सर र पाठेघरको क्यान्सर निको पार्न सकिने उहाँ बताउनुहुन्छ ।
खानपानमा लापरबाही गर्नु नै क्यानसर प्रमुख कारण रहेको विज्ञको भनाइ छ । सुर्तिजन्य वस्तुको प्रयोग, माधक पदार्थ सेवन, मासु पोलेर, डराएर वा सुकाएर धेरै खाने, बासी कुराहरु खाने, नुन र चिल्लो बढी खाने र प्लाष्टिकमा राखिएका खानाहरु खाँदा पनि क्यानसरको शिकार भइने विशेषज्ञहरुको बताउँछन् ।
क्यान्सरको लक्षणबारे यकिन भन्न नसकिने डा. पिया बताउनुहुन्छ । तर डब्लूएचओले भने निको नहुने खोकी लागिरहने, स्वर धोद्रो हुने, स्तन वा शरीरमा गिर्खाहरु आउने, शरीरको कुनै ठाउँबाट रगत बग्ने, निको नहुने घाउ हुनेलगायतलाई लक्षण मानेको उहाँ सनुनाउनुहुन्छ ।
नेपालमा क्यानसर पीडितलाई सरकारले पनि सहुलियत दिँदै आएको छ । अहिले केन्द्र सरकारले एक लाख, केही प्रदेशरले ५० हजार र केही पालिकाहरुले पनि छुट्टै रकम क्यानसर पीडितलाई उपलब्ध गराउँदै आएका छन् । तर क्यानसर विरुद्धका औषधि महंगो पर्ने हुँदा उपचारका लागि यो सहुलियन पर्याप्त नभएको चिकित्सकहरु नै बताउँछन् । कतिपय अवस्थामा एक डोजको पाँच लाखसम्म पर्ने औषधि दिनुपर्ने हुँदा यो सरकारी सहुलियत अपर्याप्त रहेको विशेषज्ञ डा. पियाको भनाइ छ ।
साथै अहिले नेपालमा क्यानसर पीडितको उपचारमा ठूलो ग्याप देखिनु चुनौतीको विषय बनेको छ । ‘क्लोजिङ द ग्याप इन क्यान्सर केयर’ अर्थात् ‘क्यान्सरको उपचारको पहुँचको दूरीलाई बन्द गरौं’ भन्ने नाराका साथ आज विश्व क्यान्सर दिवस मनाइयो । तर अहिले नेपालमा कतिपयले विश्वकै उत्कृष्ट उपचार पाइरहेका छन् भने कतिलाई क्यानसरको उपचारबारे थाहासमेत नहुने अवस्था छ । यसलाई कम गर्न सरकारले नै प्रमुख दायित्व बहन गर्नुपर्ने क्यानसर विषेशज्ञ डा. सुदीप श्रेष्ठ बताउनुहुन्छ ।
यसका लागि राष्ट्रिय क्यानसर नीति बनाउनुका साथै उपचारलाई शुलभ बनाउन सरकारले अस्पतालहरुलाई कर छुट दिनुपर्ने, सस्तो व्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउनुपर्ने तथा सजिलो कानून बनाउनुपर्ने डा. श्रेष्ठको सुझाव छ ।
क्यानसरको अवस्था भयावह रहेको भएपनि नेपालमा यकिन तथ्यांक राखिएको छैन । नेपालको क्यानसर पीडितका तथ्यांकबारे डब्लूएचओ र यहाँका डाक्टरहरुबीच मत भिन्नता छ । डब्लूएचओले नेपालमा ३२ हजार क्यान्सरका बिरामी रहेका बताए पनि यहाँका विशेषज्ञहरुले ५० देखि ६० हजार क्यान्सरका बिरामी रहेका बताउँछन् । नेपाल जस्तो क्यान्सर ढिलो पत्ता लाग्ने देशमा यकिन तथ्यांक पनि नराखिँदा क्यानसर न्यूनीकरणमा झन् चुनौती थपिएको देखिन्छ ।
